Van monogaam naar open: waarom deze overgang vaak meer vraagt dan gedacht
Onze cultuur bepaalt voor een groot deel wat we normaal, constructief en moreel goed vinden – ook in relaties. Voor de meeste mensen betekent dit: monogamie. We groeien op met het idee dat een monogame relatie de juiste en veilige vorm van samenleven is.
Een relatie wordt aangegaan met een set afspraken en regels die bescherming bieden: de ander gaat niet met iemand anders om en we behouden een gevoel van veiligheid.
De prijs van veiligheid
Die veiligheid heeft echter een prijs. Om risico’s te vermijden, beperken we onze autonomie, eigenheid en vrijheid. Feit is dat ongeveer 80 procent van langdurige relaties ooit te maken krijgt met een derde, en meer dan de helft van deze relaties eindigt ermee. Monogaam lijken we dus niet altijd te zijn.
Waarom stellen hun relatie openen
Het openen van een langdurige relatie komt steeds vaker voor als alternatief voor vreemdgaan of uit elkaar gaan. Maar deze stap vraagt veel van de betrokkenen. Het betekent niet alleen nieuwe afspraken maken, maar ook geconfronteerd worden met diepere gevoelens: oerangsten, existentiële schuldgevoelens en schaamte.
Angst om de relatie te verliezen
We ervaren niet alleen de angst de relatie te verliezen, maar ook de angst niet meer liefbaar te zijn – een gevoel van onvoldoende waarde om geliefd te worden.
Als mensen worden we sociaal gevormd door afhankelijkheid van anderen; afgesneden worden van de gemeenschap kan onze oerangst voor verlies activeren. Als baby ervaren we onze afhankelijkheid van zorg, liefde en bescherming; dat fundament blijft doorwerken in volwassen relaties.
Een andere relatievorm vraagt meer dan nieuwe spelregels
Een verandering van relatievorm betekent dus meer dan nieuwe spelregels. In een monogame relatie kan jaloezie eenvoudigweg worden beperkt door een regel: “dat doen we niet.”
In een open relatie moeten we de gevoelens die daaruit ontstaan, werkelijk onder ogen zien. Jaloezie blijkt vaak verbonden aan onzekerheid over onze waarde als partner.
Het is belangrijk om met deze gevoelens te werken, omdat het vermijden ervan afhankelijkheid creëert: de partner wordt verantwoordelijk voor onze onzekerheid, in plaats van dat we zelf leren hiermee om te gaan.
Open is niet automatisch vrij (en monogaam niet automatisch afhankelijk)
Dit betekent niet dat monogame relaties per definitie afhankelijkheid veroorzaken, of dat open relaties automatisch vrijheid brengen. Vrijheid ontstaat juist wanneer beide partners zich bewust zijn van de spelregels en deze bespreekbaar houden.
Het voortdurend onderhandelen over regels in een non-monogame relatie kan juist onvrijheid veroorzaken, als het meer gaat over angst dan over wederzijds vertrouwen.
Het sociale aspect: buiten de norm staan
Daarnaast speelt het sociale aspect mee. Wie openlijk kiest voor een relatievorm buiten de norm, ervaart vaak voor het eerst hoe het is om tot een minderheid te behoren.
Men krijgt reacties van afkeuring, nieuwsgierigheid of afstandelijkheid, en merkt dat er minder mensen zijn om vragen mee te delen of te sparren over relationele uitdagingen. Dat versterkt angst en schaamte, juist op het moment dat je keuzes maakt die tegen maatschappelijke normen ingaan.
Moed, zelf prioriteit en steun
In een maatschappij die langdurige monogame relaties waardeert boven persoonlijke verlangens, vraagt het volgen van eigen behoeften moed.
Om zonder schuld of schaamte te leven en relaties te vormen die passen bij je eigen geluk, moet je jezelf prioriteit durven maken. Dat is uitdagend, en steun kan daarbij erg waardevol zijn.
